ευσύνοπτή εισαγωγή με βάση το σχολικό βιβλίο

όμηρου Ιλιάδα

Ιλιάδα και ιστορία

Έχει και αυτή όπως η Οδύσσεια ηρωικό χαρακτήρα.

-Ποίες πληροφορίες παίρνουμε από τον Όμηρο για την εποχή που εκτυλίσσονται τα γεγονότα;

Ο Όμηρος μας διηγείται τις ηρωικές πράξεις ενός μακρινού και ένδοξου παρελθόντος ,του Τρωικού πολέμου που πραγματοποιήθηκε τον 12^ο αιώνα , στο τέλος της μυκηναϊκής περιόδου.

- Σε ποία εποχή τοποθετείται η Ιλιάδα;

Το έπος της Ιλιάδας είναι μεταγενέστερο των γεγονότων που περιγράφει αφού ο Όμηρος το συνέθεσε τον 8^ο αιώνα, δηλαδή τέσσερις αιώνες αργότερα.

- Πως φροντίζει ο ποιητής να καλύψει τα κενά των αιώνων που μεσολάβησαν από τον τρωικό πόλεμο έως την εποχή που συντίθεται το έπος ;

Μέσα από το έργο του ο Όμηρος απεικονίζει έναν κόσμο πιο πρόσφατο και οικείο αφού οι συνήθειες που περιγράφει , οι αντιλήψεις, οι θεσμοί αλλά και τα υλικά που χρησιμοποιούν οι ήρωες του έπους ήταν γνωστά στην εποχή του ποιητή, αλλά όχι και στην μυκηναϊκή εποχή όπου εκτυλίσσονται τα γεγονότα

- Μπορεί η Ιλιάδα να αποτελέσει ιστορικό έργο;

Η Ιλιάδα είναι πρωτίστως ποιητικό έργο του οποίου το ιστορικό υλικό έχει υποστεί επεξεργασία από τον δημιουργό .Επιπλέον σκοπός του ποιητή είναι να τέρψει το κοινό και όχι να πληροφορήσει , συνεπώς το έπος της Ιλιάδας χρησιμοποιεί την ιστορική πηγή ως πηγή έμπνευσης.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΘΕΜΑ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ

- Ποίο είναι το θέμα του έπους;

Το θέμα του έπους ο Όμηρος μας το αποκαλύπτει ήδη από την αρχή και είναι η μήνις ,η οργή δηλ. του Αχιλλέα που προήλθε από την σύγκρουση του με τον αρχηγό των Ατρειδών Αγαμέμνονα .

- Ποίος ήταν ο λόγος που ήρθαν σε σύγκρουση ο Αχιλλέας και ο Αγαμέμνονας;

Ο λόγος της σύγκρουσης των δυο ανδρών ήταν τα λάφυρα της μάχης. Ο Αγαμέμνονας είχε λάβει ως λάφυρο ( γέρας) την κόρη του ιερέα Χρύση, Χρυσηίδα .Γι’ αυτό ο Χρύσης έκανε παράκληση στον Απόλλωνα ο οποίος έστειλε λοιμό στο στρατόπεδο των Αχαιών για να τους τιμωρήσει για την αρπαγή της Χρυσηίδας .Έτσι ο Αγαμέμνονας αναγκάστηκε να επιστρέψει την Χρυσηίδα στον πατέρα της απαιτώντας όμως ως λάφυρο την Βρισηίδα που ήταν το λάφυρο του Αχιλλέα .Το γεγονός αυτό προσέβαλε τον Αχιλλέα ο οποίος αποχώρησε από τον πόλεμο μαζί με τους Μυρμιδόνες, το στράτευμα του οποίου ήταν αρχηγός.

-τι ήταν οι Μυρμιδόνες;

Οι Μυρμιδόνες ήταν το στράτευμα του οποίου αρχηγός ήταν ο Αχιλλέας το οποίο αποτελούνταν από άντρες του θεσσαλικού λαού που είχαν αρχηγό τον Αχιλλέα. Οι Μυρμιδόνες ακολούθησαν τον Αχιλλέα στον τρωικό πόλεμο.

- Ο Αχιλλέας επέστρεψε στη μάχη; και αν ναι με ποία αφορμή;

Η επιστροφή του Αχιλλέα στη μάχη γίνεται προς το τέλος, όταν ο Έκτορας, γιός του βασιλιά της Τροίας, σκοτώνει τον φίλο του Αχιλλέα τον Πάτροκλο στη μάχη. Ο Αχιλλέας επέστρεψε για να εκδικηθεί τον θάνατό του φίλου του και από αυτό το σημείο ξεκινά η Ιλιάδα.

-ποιο είναι το περιεχόμενο της Ιλιάδας; είναι διαφορετικό από το θέμα της;

Το περιεχόμενο της Ιλιάδας διαφοροποιείται από το θέμα και αυτό γιατί ο Όμηρος γύρω από το θέμα της μήνιδος του Αχιλλέα μας δίνει και άλλα στοιχεία του αγώνα των Ελλήνων γύρω από την Τροία σε όλη τη διάρκεια του πολέμου γι’ αυτό και ονομάζεται Ιλιάδα το έπος. Με αφορμή λοιπόν την οργή του Αχιλλέα ο ποιητής μας δίνει στοιχεία του πολέμου της Τροίας. Συνεπώς το περιεχόμενο του έπους είναι ο Τρωικός πόλεμος.

- ο ποιητής μας περιγράφει τον πόλεμο από την αρχή του;

Ο Όμηρος φροντίζει να μην μας περιγράψει τον πόλεμο από την αρχή του αλλά ξεκινά τη διήγηση του 51 ημέρες πριν την άλωση της Τροίας από τους Αχαιούς.

-πως τελειώνει το έπος;

Το έπος τελειώνει με το θάνατο του Έκτορα βασιλιά της Τροίας και τον ενταφιασμό του.

-Που τοποθετείται χρονικά το έπος;

Το χρονικό παρόν του έπους είναι 51 ημέρες πριν την άλωση της πόλης από τους Έλληνες αλλά περιλαμβάνει γεγονότα που έχουν συμβεί σε όλη τη διάρκεια του πολέμου και επίσης προαναγγελίες για το μέλλον.

-Ποίοι είναι αποδέκτες της μήνιδος του Αχιλλέα;

Η μήνις διατρέχει όλη την Ιλιάδα και έχει μεγάλη σημασία και για όσους συμμετέχουν στον πόλεμο, αφού αρκετά συχνά οι ήρωες τον θυμούνται για τα κατορθώματα του στον πόλεμο και οι θεοί περιστρέφουν τα θέματα των συζητήσεων τους γύρω από την οργή του ήρωα. Επιπλέον η απουσία του Αχιλλέα από τη μάχη σηματοδοτείται από παροδικές επιτυχιές ηρώων που καλούνται να τον αντικαταστήσουν όπως ο Διομήδης. Η απουσία του Αχιλλέα έχει θετικη σημασία για τους Τρώες οι οποίοι εκμεταλλεύονται την απουσία του Αχιλλέα σημειώνουν επιτυχίες στη μάχη με πρώτο πολεμιστή τον Έκτορα που μόνο ο Αχιλλέας μπορεί να αντιμετωπίσει.

Ποίες οι διαφορές της Ιλιάδας από την Οδύσσεια;

ΟΔΥΣΣΕΙΑ

ΙΛΙΑΔΑ

1. έργο της ώριμης ηλικίας του ποιητή 2. η Οδύσσεια έχει παραμυθιακό περιεχόμενο. 3. Η Οδύσσεια παρουσιάζει το πολίτευμα της βασιλείας σε παρακμή. 4. Οι ήρωες του έπους που διαδραματίζουν ρόλο στα γεγονότα ανήκουν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις. 5. Οι θεοί όπως παρουσιάζονται στην Οδύσσεια δεν έχουν εγωιστικές εκρήξεις και πάθη σε τόσο μεγάλο βαθμό, γιατί καθιερώνεται ηθική τάξη. 6. Ο Οδυσσέας δεν είναι τόσο παρορμητικός όσο ο Αχιλλέας αλλά παρουσιάζεται να έχει τις αρετές εκείνες που προάγουν τη ζωή του όπως η υπομονή και η επιμονή. 7. Η Οδύσσεια έχει ήρεμο και ειρηνικό χαρακτήρα.

1.έργο της νεανικής ηλικίας του ποιητή. 2. έργο με ηρωικό περιεχόμενο & αναφορά στον πραγματικό κόσμο. 3.η Ιλιάδα παρουσιάζει το βασιλικό πολίτευμα στην ακμή του. 4. οι ήρωες του έπους που διαδραματίζουν ρόλο στα γεγονότα είναι από την αριστοκρατική τάξη. 5.οι θεοί της Ιλιάδας παρουσιάζονται να έχουν πρωτόγονα ένστικτα και άκρατο εγωισμό. 6.ο Αχιλλέας είναι παρορμητικός, αφήνει τα πάθη του να τον κυριεύσουν και χαρακτηρίζεται από την έλλειψη μέτρου στα πράγματα που καθορίζουν τη ζωή του λειτουργεί με γνώμονα τη μυϊκή του δύναμη . 7.έχει χαρακτήρα πολεμικό και γι ‘αυτό ορμητικό και σκληρό.

Tiësto - Who Wants To Be Alone feat. Nelly Furtado

Το νησί κάτω από τη θάλασσα

ΤΟ ΝΗΣΙ ΚΑΤΩ ΑΠ' ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΑΛΙΕΝΤΕ ΙΖΑΜΠΕΛ

Περιγραφή τα σαράντα μου χρόνια, εγώ, η Σαριτέ Σεντέγια, έχω σταθεί πιο τυχερή από τις άλλες σκλάβες. Θα ζήσω πολλά χρόνια και τα γηρατειά μου θα είν' ευτυχισμένα, γιατί το άστρο μου -το ζ'έτουάλ- λάμπει ακόμα κι όταν η νύχτα είναι συννεφιασμένη. Έχω την τύχη να είμαι με τον εκλεκτό της καρδιάς μου όταν τα δυνατά του χέρια μού ξυπνάνε τη σάρκα. Απέκτησα τέσσερα παιδιά κι ένα εγγόνι, και όσα απ' αυτά είναι ζωντανά, είν' ελεύθερα. Η πρώτη μου ευτυχισμένη ανάμνηση είναι απ' την εποχή που ήμουν ακόμα ένα κοκαλιάρικο κι άγουρο κοριτσάκι και το σώμα μου λικνιζόταν στον ήχο των τυμπάνων. Το ίδιο και η πιο πρόσφατη ευτυχισμένη μου στιγμή, γιατί χτες τη νύχτα ήμουν στην Πλατεία του Κονγκό και χόρευα χωρίς καμιά έγνοια στο μυαλό, και σήμερα το σώμα μου είναι ζεστό και κουρασμένο".

ερμηνευτικά σχόλια στον Πλατωνικό διάλογο Πρωταγόρας

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ

ΠΛΑΤΩΝ: τα έργα του μας έχουν παραδοθεί σε διαλογική μορφή .Αυτό οφείλεται στην γενικότερη αντίληψη του φιλοσόφου ότι η φιλοσοφία είναι η αναζήτηση και εκμαίευση της αλήθειας.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ: το εργαλείο αναζήτησης της αλήθειας και προσέγγισης της διαλεκτικής και του ελέγχου των απόψεων που κάθε φορά διατυπώνονται

ΔΙΑΛΟΓΟΣ- ΠΑΙΓΝΙΟΝ: Για τον Σωκράτη η διαδικασία της μάθησης είναι ένα ‘’ παίγνιον’’ και γι΄αυτό οι διάλογοι περιλαμβάνουν κωμικά στοιχεία , όπως και ο διάλογος ‘’Πρωταγόρας’’.

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΑ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ: με την κλοπή της φωτιάς από τον Προμηθέα οι άνθρωποι αποκτούν όλες τις τεχνικές αλλά τους λείπει η πολιτική και στρατιωτική . Αυτό συνεπάγεται ότι ο Δίας στέλνει τον Ερμή για να φέρει μαζί με το αίσθημα της τιμής και της δικαιοσύνης την τέχνη να κυβερνούν τις πόλεις. Στην πολιτική τέχνη πρέπει να συμμετέχουν όλοι.

Η ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ: χρησιμοποιεί τον μύθο με σκοπό να αιτιολογήσει την πρακτική της αθηναϊκής δημοκρατίας. Πίστευε ότι η ενασχόληση κάποιου με ένα επάγγελμα τον αποκλείει από την άσκηση εξουσίας. Επιπλέον αρέσκεται να τονίζει ότι την αντίθεση πολιτικής και στρατιωτικής τέχνης με τις ωφέλιμες τέχνες , κάτι που φαίνεται μέσα από το μύθο του Προμηθέα.

Η ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ: ο συγγραφέας του διαλόγου που εξετάζουμε, ήταν από εκείνους που υπογράμμισαν ότι η τεχνική και η πολιτική λειτουργία δε συμβιβάζονται.

ΟΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ:

Επιδιώξεις των σοφιστών: διδασκαλία του δημόσιου λόγου.

Υπεράσπιση των ιδεών κάθε ανθρώπου στην Εκκλησία του Δήμου ή το δικαστήριο.

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΓΚΥΡΙΕΣ:Εξαρτιόνταν από το λαό και ο λαός από τον προφορικό λόγο.

• διεξαγωγή δικών
• 
  
• Πολιτικές επιρροές
• Λήψη κρατικών αποφάσεων
• 
  
• ΓΟΡΓΙΑΣ: διδάσκαλος της ρητορικής

Ρητορική τέχνη :αφορά σε συζητήσεις στα δικαστήρια- εκκλησία του Δήμου

στόχος της διδασκαλίας : να γνωρίζει κανείς να χειρίζεται τις δικές του υποθέσεις και της πόλης

επιχειρηματολογία

* Στόχος της σοφιστικής: η ορθή διαχείριση των προσωπικών δεδομένων και υποθέσεων με τη σωστή κατεύθυνση των ιδεών

* Η διδασκαλία των σοφιστών : 1) πρακτική χρήση του ομιλείν

2) διαμόρφωση επιχειρηματολογίας για την απόδειξη της αλήθειας

3) τέχνη προορισμένη για τον πολίτη

4)παιδεία χωρίς όρια.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΑ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ:

Μέσα από τον εν λόγω μύθο εκφράζεται η αντίληψη της τεχνικής ως κοινωνικής λειτουργίας. Την εποχή που εξετάζουμε άλλωστε η θέση των τεχνικών δεξιοτήτων λογίζεται ωε σημαντική κάτι που γίνεται αντιληπτό ν λάβουμε υπόψιν μας ότι ο ίδιος ο Πλάτων στους διαλόγους του καταφεύγει συχνά σε παραδείγματα από τις τεχνικές , ο καταμερισμός εργασίας αναλύεται με λεπτομέρειες και έτσι προβάλλονται τα πλεονεκτήματα του και αποτελούν ατράνταχτο επιχείρημα για την εξειδίκευση της πολιτικής εξουσίας.

Ο μύθος και ο λόγος του Πρωταγόρα: ο λόγος του Πρωταγόρα μαζί με τον μύθο συνιστούν το μεγαλύτερο μέρος μιας θεωρίας που υπερασπίζεται τη δικαιοσύνη. Ορισμένες ηθικές αξίες σύμφωνα με τον σοφιστή σώζουν τον άνθρωπο και καθιστούν δυνατή την κοινωνική ζωή. Με αυτή την αντίληψη διαφαίνεται μια καθαρά ανθρωπιστική θεώρηση της ζωής. Ο Πρωταγόρας επιλέγει να χρησιμοποιήσει το μύθο γιατί είναι ‘’χαριέστερος’’ , δηλαδή πιο ευχάριστος , χαρακτηριστικό το οποίο αντλεί από την επινόηση με κύριο στοιχείο και ενδιαφέρον τι συμβαίνει στους ανθρώπους. Τέτοια στοιχεία διαφαίνονται και σε ποιητικά κείμενα όπως στην Αντιγόνη του Σοφοκλέους και στις Ικέτιδες του Ευριπίδη. Ο Πρωταγόρας όμως πρωτοτυπεί σε σχέση με τους παραπάνω αφού είναι ο μόνος που δεν εξαρτά την εξέλιξη του ανθρώπου μόνο από τις τέχνες αλλά εισηγείται δυο φάσεις της εξέλιξης αυτής: - τις τέχνες που δίδαξε ο Προμηθέας

Τις πολιτικές αρετές που παρείχε ο Δίας. Με αυτή τη διάκριση δίνει προτεραιότητα στις πολιτικές αρετές γιατί αυτές εγγυώνται την ύπαρξη κοινωνικής ζωής. Η δικαιοσύνη λοιπόν είναι εφόδιο πρώτης ανάγκης.

Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:

Ο Πρωταγόρας διατείνεται ότι διδάσκει την πολιτική αρετή σε αντίθεση με το Σωκράτη που το θεωρεί ανέφικτο. Σε αυτές τις αντιρρήσεις ο Πρωταγόρας χρησιμοποιεί είτε τη διήγηση είτε την παραβολή, ή τέλος το διάλογο- επιχειρήματα.

Υποστηρίζει ότι τα ζητήματα πολιτικής δεν είναι θέματα τεχνικά , σύμφωνα με την υπάρχουσα πολιτική θεώρηση της Αθηναϊκής δημοκρατίας ενώ από την άλλη μεριά ισχυρίζεται ότι κάποιες αρετές είναι έμφυτες σε όλους τους ανθρώπους και όχι αντικείμενο διδασκαλίας . Τελικά συμβιβάζει και τις δύο θέσεις με θαυμαστή επιδεξιότητα. Η σοφία στις τέχνες είναι εξαρχής έμφυτη στον άνθρωπο , γιατί ο Προμηθέας τη χαρίζει στους ανθρώπους τη στιγμή της δημιουργίας.

Η ΑΙΔΩΣ ΚΑΙ Η ΔΙΚΗ

ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ : έρχονται αργότερα ως απαραίτητα συστατικά συγκρότησης της πολιτικής τάξης.

o Δίκη : η αίσθηση του σωστού και της δικαιοσύνης.

Αιδώς : συνδυάζει ως ιδιότητα τα αισθήματα της ντροπής , της σεμνότητας και του σεβασμού προς τους άλλους

Πρόκειται για αρετές που όλοι πρέπει να έχουν και όποιος δεν τις αφομοιώσει σύμφωνα με το ακολουθείται πορεία από το γενικόακολουθείται πορεία από το γενικό ( κάθε μέρα θα γίνεται ο Ιπποκράτης καλύτερος) προς το ειδικό ( σε θέματα που απαιτούν ορθή κρίση( κάθε μέρα θα γίνεται ο Ιπποκράτης καλύτερος) προς το ειδικό ( σε θέματα που απαιτούν ορθή κρίση πρέπει να θανατώνεται.

Σε όλα τα παραπάνω εξέχοντα ρόλο κατέχει η διδασκαλία: Φύση

εξάσκηση

Η άποψη αυτή αποτελεί απάντηση στο επιχείρημα του Σωκράτη ότι οι σπουδαίοι άνθρωποι δεν μπορούν να διδάξουν στους γιούς τους την αρετή τους. Συνεπώς όλοι μπορούν να συμμετάσχουν στην αρετή μέσα από διάφορες παιδευτικές διαδικασίες που περνούν πολλές φορές απαρατήρητες.

ΤΟ ΔΙΔΑΚΤΟΝ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ

Μέσα από το ζήτημα του διδακτού της αρετής ο Πρωταγόρας προβάλλει τη γενικότερη θεωρία του περί της προόδου των κοινωνιών. Η αρετή είναι

διδακτή , μέσα από αυτή διαφαίνονται και άλλες ωφελιμιστικές ιδέες δηλ. « αγαθό για το άτομο είναι το ωφέλιμο, το χρήσιμο » Μπορούμε λοιπόν να διδαχθούμε την αρετή όχι όμως με την πνευματική μόρφωση , αλλά με τον κοινωνικό έλεγχο .

Ο Σωκράτης όμως διαφωνεί και διατυπώνει την άποψη ότι η αρετή είναι ή θα πρέπει να είναι κλάδος επιστημονικής γνώσης, ή η πρόβλεψη από το άτομο μελλοντικών πόνων και ηδονών . Για το Σωκράτη η αρετή δεν είναι ένα σύνολο από πρότυπα συμπεριφοράς που προσλαμβάνουμε λόγω εθισμού , αντίθετα η αρετή είναι μια διαρκής πνευματική στάση που προσδιορίζεται από μια δυναμική αντιμετώπιση της φύσης και της ζωής.

ΣΥΛΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ

Επαγωγική με ερωτήματα που εξειδικεύουν το θέμα του διαλόγου. ακολουθείται πορεία από το γενικό ( κάθε μέρα θα γίνεται ο Ιπποκράτης καλύτερος) προς το ειδικό ( σε θέματα που απαιτούν ορθή κρίση)

ΕΥΒΟΥΛΙΑ:

ιδιωτικό δημόσιο

επίπεδο επίπεδο

(όπως αν άριστα την αυτού οικία διοικοι) ( όπως δυνατώτατος και πραττειν και λεγειν)

Η ΣΩΚΡΑΤΙΚΗ ΑΠΟΡΙΑ : ΕΙΝΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΡΕΤΗ ΔΙΔΑΚΤΗ;

Θεματική πρόταση: ηγούμαι ( την αρετήν ) ου διδακτόν είναι.

Τεκμηρίωση: χρησιμοποιεί εμπειρικά παραδείγματα : 1) οι Αθηναίοι για ειδικά θέματα συμβουλεύονται τους ειδικούς

2) Σε θέματα πολιτικών αποφάσεων, όλων η γνώμη είναι σημαντική αφού δεν υπάρχει ειδική πολιτική γνώση.

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΡΕΤΗ ΔΕΝ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ

Ο ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ: - Μύθος ( Προμηθέας)

ΛΛόγος : η διαδικασία της αγωγής σε μια πολιτική κοινωνία αποδεικνύει ότι η αρετή διδάσκεται , όλη η ζωή του ανθρώπου άλλωστε είναι μια διαδικασία αγωγής:

Π Τροφός- μήτηρ- πατήρ- διδάσκαλος- παιδοτρίβης- η πόλις

Όλοι οι παραπάνω παράγοντες διδάσκουν την πολιτική αρετή μέσα από τη διάκριση πρέπει – δεν πρέπει, ποιεί- μη ποιεί, καλό- κακό.

Πρωταγόρας: η αρετή είναι διδακτή

Η αγωγή είναι δυνατή

Ο άνθρωπος είναι αγώγιμο όν.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

1. Να βρεθεί η συλλογιστική πορεία της παρακάτω παραγράφου:

Θεσμοί που δοκιμάστηκαν στο παρελθόν επί αιώνες, που καθιερώθηκαν με αίμα πολύ, έχουν πια διαβρωθεί. Η οικογένεια, που ήταν η ζεστή φωλιά όπου πλάθονταν κι οπλίζονταν ο άνθρωπος, κάθε μέρα γίνεται και πιο σκιώδης. Ο τρόπος ζωής που είχε το παρελθόν κληροδοτήσει από γενιά σε γενιά – τιμιότητα, ντροπή, αξιοπρέπεια και κοινωνική συνεργασία – κινδυνεύει καιαναιρείται καθημερινά από την πρακτική της εποχής μας. Το παρελθόν, ως αυθεντία, ως πηγή κανόνων βίου, υποφέρει από δεινή αμφισβήτηση.

2. Τι επιδιώκει ο συγγραφέας με τη χρήση των ερωτήσεων στην παρακάτω παράγραφο;

Τα πράγματα γίνονται κυριολεκτικά δραματικά για έθνη που διαθέτουν παρελθόν χιλιετηρίδων, όπως είναι το δικό μας έθνος. Εδώ και η ευθύνη, εθνική και προσωπική, και η δοκιμασία και το χρέος είναι πιο βαριά, πιο επίμονα. Τι θα κάνει, πώς θα σταθεί υπεύθυνα το δικό μας έθνος αντίκρυ στο παρελθόν του; Ιδού ένα ερώτημα που πρέπει σοβαρά κι επίμονα να μας βασανίσει. Τι θα κάνει μ’ αυτό το απροσμέτρητο βάρος της Ιστορίας του; Πώς θ’ αντέξει στην πίεση της εποχής και πώς θα ζήσει με ευθύνη και συνέχεια το παρόν του;

3. Να αναφέρετε τα λεκτικά στοιχεία, με τα οποία επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των παραγράφων του κειμένου.

[…]

Άλλες, ακόμη, τεχνικές λεπτομέρειες, όπως το κακής ποιότητας χαρτί, η άνιση κατανομή του μελανιού και γενικά η χαμηλής στάθμης παραγωγή του βιβλίου, επηρεάζουν την αναγνωσιμότητά του, τη διάθεση, δηλαδή, και τα κίνητρα του αναγνώστη να το διαβάσει. Ένα βιβλίο μπορεί να φαντάζει μωρουδίστικο εξαιτίας του σχήματος ή του μεγέθους των τυπογραφικών στοιχείων. Άλλο μπορεί να φαίνεται μη ελκυστικό λόγω του μήκους των στίχων του και της μονοτονίας της τυπογραφίας του κι άλλα μπορεί να φαίνονται «φτηνά» και ανάξια λόγου εξαιτίας λανθασμένων επιλογών για λόγους οικονομίας, όπως η κακή ποιότητα του χαρτιού ή ένα φτωχικό εξώφυλλο.

Άλλοι, επίσης, παράγοντες, οι οποίοι επηρεάζουν την αναγνωσιμότητα, είναι γλωσσικοί: η έκταση και το περίπλοκο λεξιλόγιο, οι σχοινοτενείς προτάσεις, η συγκεχυμένη διαδοχή και διάρθρωση των παραγράφων, των κεφαλαίων και όλου γενικά του βιβλίου.

Πολλά, βέβαια, εξαρτώνται από τη γλωσσική ικανότητα, την πνευματικότητα και εμπειρία του αναγνώστη και τις σχέσεις του με το συγγραφέα. Όπως λέει ένας συγγραφέας: η αναγνωσιμότητα του κειμένου είναι δυνατό να επηρεαστεί από το πόσο η εμπειρία και οι σκέψεις του συγγραφέα ανταποκρίνονται στις εμπειρίες και τις σκέψεις του αναγνώστη. Οι παράγοντες αυτοί σε σχέση με την ηλικία του αναγνώστη έχουν περιορισμένη σημασία, ωστόσο είναι έντονα καθοριστικοί στο ζήτημα αν θα συγκινηθεί ο αναγνώστης από το κείμενο ή θα το εγκαταλείψει.

Μολονότι η σύνδεση βιβλίου και αναγνώστη θεωρητικά είναι δυνατή, εντούτοις είναι περιορισμένης αξιοπιστίας. Αυτό οφείλεται στο κίνητρο του αναγνώστη και στην προσπάθεια που θα καταβάλει, όταν θελήσει να πάρει κάτι μέσα από ένα συγκεκριμένο βιβλίο ή περιοδικό. Ο αναγνώστης που θέλει να μάθει για τον αγαπημένο του ποδοσφαιριστή ή για την ομάδα του, για τον τραγουδιστή της αρεσκείας του, ή αναζητά πληροφορίες για μια κατασκευή ή για να βελτιωθεί σε κάτι, θα εργαστεί με πολύ ζήλο για να το πετύχει. Ένα κείμενο το οποίο βρίσκεται στις αναγνωστικές δυνατότητες ενός ατόμου μπορεί να μην είναι ελκυστικό στην ανάγνωση, αν είναι ανιαρό, προβλέψιμο και δείχνει ασήμαντο.

Επομένως, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η προσέλκυση των αναγνωστών είναι υπόθεση παροχής κινήτρων. Για να εξασφαλιστούν τα αποδοτικά κίνητρα, είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε και τα βιβλία και τους αναγνώστες. Έτσι, θα έχουμε απαντήσει στα ερωτήματα τι είναι κατάλληλο για ποιον και πώς η ανάγνωση θα αποβεί μια ευχάριστη και δημιουργική απασχόληση.

4. Με ποιον τρόπο γίνεται η ανάπτυξη στις παρακάτω παραγράφους;

· Κι από τον εμφύλιο σπαραγμό έπεσαν στις πόλεις πολλές και δεινές συμφορές που, όσο η φύση του ανθρώπου μένει η ίδια, έτσι συμβαίνουν και θα συμβαίνουν πάντα, άλλοτε πιο άγρια κι άλλοτε πιο ήπια, με διαφοροποιήσεις ως προς τις μορφές τους, ανάλογα δηλαδή με το πώς εκδηλώνονται κάθε φορά οι μεταβολές των συνθηκών. Γιατί τον καιρό της ειρήνης και σε καλές εποχές και οι πόλεις και τα άτομα σκέφτονται ορθότερα, αφού δεν παρασύρονται σε ακούσιες βιαιότητες· ενώ ο πόλεμος περιορίζοντας σιγά σιγά τις καθημερινές ανέσεις γίνεται δάσκαλος της βίας και τον ψυχικό κόσμο των πολλών τον διαμορφώνει σύμφωνα με τις συνθήκες που τότε επικρατούν. Απλωνόταν λοιπόν ο εμφύλιος στις πόλεις και όσες για οποιαδήποτε αιτία είχαν αργήσει να μπουν σε τέτοιες αναταραχές, μαθαίνοντας το τι είχε συμβεί αλλού, πήγαιναν ακόμα μακρύτερα σε συλλήψεις νέων σχεδίων, σε επιθετικά τεχνάσματα όσο και ασυνήθιστες εκδικήσεις.

· Οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν να τους αποκαλούν επιτήδειους όταν είναι φαύλοι, παρά αφελείς όταν είναι τίμιοι: για το δεύτερο αισθάνονται ντροπή, ενώ για το πρώτο καμαρώνουν. Αιτία για όλα αυτά είναι η επιθυμία της εξουσίας που προέρχεται από την πλεονεξία και τη φιλοδοξία· κι απ’ αυτά τα δύο πάλι απορρέει ο ζήλος των ανθρώπων όταν έχουν μπει σε εμφύλιο πόλεμο. Γιατί όσοι στις πόλεις γίνονταν αρχηγοί των δύο αντίπαλων παρατάξεων, χρησιμοποιώντας ωραία συνθήματα, προβάλλοντας την πολιτική ισότητα του λαού οι μεν και τη σύνεση της αριστοκρατίας οι άλλοι, παρόλο που με τα λόγια υπηρετούσαν τα κοινά, τα θεωρούσαν ως βραβείο που τους ανήκε. Κι επειδή ο αγώνας τους ήταν με κάθε τρόπο να υπερισχύσει ο ένας του άλλου, αποτόλμησαν πράξεις φοβερές κι εκτέλεσαν την εκδίκησή τους με ακόμα σκληρότερο τρόπο· και δεν την έδειχναν μέσα στα όρια του δίκαιου και του συμφέροντος της πόλης, αλλά την καθόριζαν σύμφωνα μ’ αυτό που πίστευαν ότι κάθε φορά ικανοποιούσε την παράταξή τους· κι ήταν έτοιμοι είτε με άδικες καταδικαστικές αποφάσεις είτε με βίαιη κατάληψη της εξουσίας να χορτάσουν τη φιλοδοξία της στιγμής. Το αποτέλεσμα ήταν καμία από τις δύο μερίδες να μην κάνει χρήση των άγραφων νόμων της ευσέβειας, αλλ’ αντίθετα όσους τύχαινε να κάνουν κάτι το μισητό, τους επαινούσαν με εύσχημες δικαιολογίες. Όσο για τους πολίτες που βρίσκονταν στο μέσο των δύο παρατάξεων έπεφταν θύματα και των δύο, είτε γιατί δεν αγωνίζονταν με το μέρος τους, είτε από φθόνο, στη σκέψη ότι εκείνοι μπορούσαν να επιζήσουν.

5. Να προσδιορίσετε το είδος του συλλογισμού που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας:

Ενόψει της νέας χιλιετίας, το ανθρώπινο γένος είναι υποχρεωμένο να σχεδιάσει ένα νέο εκπαιδευτικό σύστημα και να διαμορφώσει τους όρους ενός νέου πολιτισμού. Και είναι υποχρεωμένο να το πράξει τούτο -επιτρέψτε μου να επισημάνω- όχι γιατί το εκπαιδευτικό σύστημα και ο πολιτισμός του παρελθόντος απέτυχαν, αλλά διότι άλλαξε η κοινωνία. Τίποτε από όσα ο άνθρωπος μπορεί να σκεφθεί και να δημιουργήσει -αν πρόκειται να καταστεί βιώσιμο- δεν είναι δυνατό να υπάρξει ερήμην της κοινωνίας. Αλλάζουν οι κοινωνικές συνθήκες; Αλλάζουν, επίσης, οι ιδέες, οι πεποιθήσεις, οι μορφές της τέχνης, οι επιστημονικές αντιλήψεις και ούτω καθεξής.

6. Ποιον τρόπο πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην παρακάτω παράγραφο; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

Υπολογίζεται ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα φτάσει τα έξι δισεκατομμύρια τον επόμενο χρόνο. Ωστόσο οι άνθρωποι σε γενικές γραμμές τρέφονται καλύτερα παρά ποτέ. Σύμφωνα με τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, πριν τριάντα περίπου χρόνια η παραγωγή τροφίμων στον κόσμο αντιστοιχούσε σε 2.360 θερμίδες κατά κεφαλήν ημερησίως, ενώ σήμερα αντιπροσωπεύει 2.740 θερμίδες. Οι ημερήσιες θερμίδες θα συνεχίσουν να αυξάνονται ταχύτερα από τον πληθυσμό τουλάχιστον ως το 2010, σύμφωνα με τις αισιόδοξες προβλέψεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

7. Να μετατρέψετε τη σύνταξη της παρακάτω πρότασης από ενεργητική σε παθητική:

«Μ' αυτό τον τρόπο τα παιδιά εκφράζουν τα συναισθήματά τους, τον ψυχικό τους κόσμο, τη διάθεση της στιγμής, τις επιθυμίες, τα όνειρα και τις ελπίδες τους».

8. «Στόχος της καλής τυπογραφίας δεν είναι να προκαλέσει το θαυμασμό, αλλά με τον τύπο των στοιχείων της και με άλλα χαρακτηριστικά της να διευκολύνει την ανάγνωση».

Να ξαναγράψετε την περίοδο μετατρέποντας την ενεργητική σύνταξη σε παθητική.